ب : موجبات واقعهء بدر قريشيان بدان جهت كه مكّه در جنوب مدينه واقع است ، براى اين‌كه بتوانند از كناره‌هاى درياى احمر به جانب شمال و سرزمين شام بروند ، مىبايست از مناطق مسكونى طوايف يثرب با هم‌پيمانان آنها عبور كنند . مسير مزبور ، مهمترين راه بازرگانى قريش براى رفتن به مهمترين مركز تجارى آنها يعنى شام بود . هم‌زمان با هجرت اجتناب‌ناپذير مسلمانان از مكّه به مدينه و پيوندهاى روزافزون طوايف جُهَينَه با ديگر قبايلِ هم‌پيمان انصار مدنى ، راه تجارتى مذكور از حساسيّت و اهميّت خاصّى برخوردار شد و در نتيجه موجب نگرانى قريش گرديد . مردمى كه اجباراً از ديارشان رانده شده و كاشانه‌ها و اموالشان را رها كرده‌اند ؛ تا به جاى زندگى در محيط خوف و خفّت ، در فضاى آزاد ديگرى استشمام معنويّت كنند ، طبيعى است كه به تحكيم موقعيّت زندگى جديد خود بينديشند و راه‌هاى دفاعى جديد و يا امكانات بالقوّه براى تحت فشار قرار دادن بت‌پرستان قريش را مورد ارزيابى قرار دهند . مسلمانان مىدانستند كه بت‌پرستان تندخوى قريش ، از اين‌كه نتوانسته‌اند محمّد صلى الله عليه و آله را به قتل رسانند و بساط نبوّت او را برچينند ، كينه‌توزانه به فكر تدارك حصول به چنين نتيجه‌اى هستند . آنها در برابر نبوّت محمّد صلى الله عليه و آله سلاحى نداشتند . منطق بت‌پرستى فرو ريخته بود و نظام كهن جاهلى نمىتوانست در برابر انتشار تعليمات دين جديد مقاومت كند . با توجّه به اين‌كه تمام مبارزات سياسى ، اقتصادى عليه مردمى شيفته و مؤمن به وحدانيّت خدا نافرجام مانده‌بود ، تجمّع مجدّد آنهادر يثرب واستقبال قبايل ، نگرانى قريش را روزافزون مىنمود . آنها نيز در مقابل وضعيّت جديد ، راه‌هاى جديدى را براى نجات نظامى كه تمام منافع مادّى دنياشان وخُلق وخوىشان به آن وابسته بود ، موردارزيابى قرار مىدادند . اين لحظات حسّاس تاريخى به هر حال وقايعى را به دنبال داشت و دير يا زود قريش را به چاره‌جويى عملى وامىداشت . مسئلهء ارادهء شخصى يا تصميم‌گيرىهاى